Inclusieve klaslokalen bouwen: de kracht van perspectiefname
Onderwerp: Wetenschap en onderzoek
[In deze samenvatting gebruiken we het woord ‘leerkrachten’. Hiermee bedoelen we alle onderwijsprofessionals die voor de klas staan.]
In de klas is diversiteit eerder de norm dan uitzondering. Inclusieve klassen zijn per definitie gemengd, maar simpelweg leerlingen in dezelfde ruimte plaatsen, creëert nog geen inclusieve omgeving. Leerkrachten staan voor de taak om niet alleen het leerklimaat, maar ook de sociale cohesie vorm te geven. Zonder die cohesie kunnen klaslokalen uitgroeien tot plekken van verstorend gedrag, vooroordelen, sociale uitsluiting of pesten. Dit schaadt zowel het leren als het welzijn en de ontwikkeling van kinderen.
Scholen en leerkrachten kunnen zich richten op reactieve maatregelen, bijvoorbeeld het voorkomen van pesten door strikte regels. Er bestaan echter wetenschappelijk bewezen en ontwikkelingsgerichte benaderingen die inzetten op een fundamentele menselijke vaardigheid: perspectiefname. Deze aanpak is proactief en is niet alleen relevant op school, maar ook in bredere maatschappelijke contexten.
Perspectiefname is meer dan empathie (emotioneel meevoelen). Het is het cognitieve vermogen om je in een ander te verplaatsen—hun intenties, overtuigingen en gevoelens te begrijpen- zelfs als die verschillen van de jouwe. Het remt automatische reacties en bevordert reflectieve besluitvorming. Onderzoek toont aan dat perspectiefname samenhangt met minder sociale agressie, meer vertrouwen en grotere bereidheid tot samenwerking.
De studie: Understanding each other
Een invloedrijke studie die de kracht van perspectiefname aantoont, is het programma Understanding Each Other. Dit onderwijsprogramma werd in etnisch diverse Turkse basisscholen ingevoerd (Alan et al., 2021). Het programma en onderzoek vonden plaats in een periode waarin de scholen te maken kregen met spanningen door een grote instroom van vluchtelingenkinderen. Het programma Understanding Each Other werd geïmplementeerd voor meer dan 6.500 kinderen van 8 tot 12 jaar oud. Leerkrachten gaven wekelijkse lessen met behulp van animatievideo’s, leesteksten en activiteiten die kritisch denken over sociale situaties stimuleerden.